Rozwód to jedno z najtrudniejszych doświadczeń w życiu, które często wiąże się z długim i stresującym postępowaniem sądowym. Coraz więcej małżonków decyduje się jednak na mediację jako sposób na spokojniejsze zakończenie sprawy. Wyjaśniamy, czym są mediacje rozwodowe, jak przebiegają i jakie mają znaczenie prawne.
Czym jest mediacja rozwodowa?
Mediacja to dobrowolne i poufne postępowanie, w którym małżonkowie przy udziale bezstronnego mediatora próbują wypracować wspólne stanowisko w sprawach związanych z rozwodem. Mediator nie jest sędzią i nie rozstrzyga, kto ma rację. Jego zadaniem jest ułatwienie rozmowy, łagodzenie napięć oraz pomoc w znalezieniu rozwiązania akceptowalnego dla obu stron. Podstawę prawną mediacji stanowią przepisy art. 183[1] i następnych Kodeksu postępowania cywilnego.
W trakcie mediacji małżonkowie mogą ustalić sposób sprawowania opieki nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, wysokość alimentów, zasady kontaktów z dzieckiem, a także podział majątku wspólnego. Niekiedy mediacja pozwala też uzgodnić stanowisko co do orzeczenia rozwodu z winy jednej ze stron albo bez orzekania o winie. Wypracowane ustalenia w sprawach rodzinnych nie zawsze przybierają formę klasycznej ugody zatwierdzanej przez sąd, lecz często znajdują odzwierciedlenie w treści wyroku rozwodowego.
Jak przebiega postępowanie mediacyjne?
Postępowanie mediacyjne może zostać zainicjowane na dwa sposoby: jako mediacja przedsądowa, podjęta jeszcze przed złożeniem pozwu o rozwód, lub jako skierowanie do mediacji przez sąd już w toku postępowania. Wniosek o mediację można złożyć na każdym etapie sprawy, choć im wcześniej, tym większa szansa na szybsze zakończenie sporu.
Mediacja jest zawsze dobrowolna, dlatego zgoda tylko jednej ze stron nie wystarczy do jej rozpoczęcia. Małżonkowie mogą wspólnie wybrać mediatora, a jeśli tego nie zrobią, wyznacza go sąd. Mediator jest zobowiązany do zachowania poufności i nie może później reprezentować żadnej ze stron w postępowaniu sądowym.
Jeśli małżonkom uda się wypracować wspólne stanowisko, efektem mediacji jest ugoda mediacyjna, którą przedkłada się sądowi do zatwierdzenia. Zatwierdzona ugoda ma taką samą moc prawną jak ugoda zawarta przed sądem. Gdy porozumienie obejmuje tylko część spornych kwestii, sąd rozstrzyga pozostałe zagadnienia w wyroku.
Ile kosztuje mediacja rozwodowa?
Koszty mediacji zależą od tego, czy została zainicjowana prywatnie, czy na podstawie skierowania sądu. W przypadku mediacji sądowej obowiązują stawki określone w przepisach o kosztach mediacji w sprawach cywilnych: wynagrodzenie mediatora za pierwsze posiedzenie wynosi 150 złotych plus VAT, a za każde kolejne 100 złotych plus VAT, łącznie nie więcej niż 450 złotych plus VAT, do czego mogą dojść zwracane mediatorowi wydatki.
W mediacji prywatnej wynagrodzenie mediatora ustalane jest indywidualnie, jako stawka godzinowa lub ryczałt za całą sprawę. Co do zasady koszty ponoszą po połowie oboje małżonkowie, choć mogą umówić się na inny podział. Dodatkową korzyścią jest możliwość odzyskania części opłaty sądowej wniesionej wraz z pozwem o rozwód, jeśli mediacja zakończy się zawarciem ugody.
Zalety mediacji i kiedy warto z niej skorzystać
Mediacja rozwodowa pozwala zaoszczędzić czas, eliminując część rozpraw sądowych i skracając całe postępowanie. Daje też małżonkom większy wpływ na ostateczny kształt rozstrzygnięcia, w przeciwieństwie do wyroku narzuconego przez sąd. Pozwala też uregulować kwestie, którymi sąd w wyroku się nie zajmuje, na przykład szczegółowe zasady kontaktu z dziećmi w wakacje czy święta.
Mediacja sprawdza się szczególnie dobrze, gdy małżonkowie mimo konfliktu są w stanie ze sobą rozmawiać i zależy im na ograniczeniu stresu związanego z rozwodem, zwłaszcza gdy mają wspólne małoletnie dzieci. Nie każda sytuacja nadaje się jednak do mediacji, na przykład w przypadkach przemocy domowej. Przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z adwokatem, który oceni, czy mediacja będzie korzystna, i zadba, aby ustalenia były zgodne z prawem oraz chroniły dobro dzieci.
Rozwód bez przesadnej atmosfery konfliktu
Mediacje rozwodowe to sposób na przeprowadzenie rozwodu w atmosferze mniej konfliktowej niż postępowanie sądowe, przy zachowaniu realnego wpływu małżonków na treść ostatecznych ustaleń. Warto rozważyć tę drogę zwłaszcza wtedy, gdy zależy nam na czasie, kosztach i dobru wspólnych dzieci. Decyzję o skorzystaniu z mediacji dobrze jest jednak poprzedzić rozmową z prawnikiem specjalizującym się w sprawach rodzinnych.
