Rozwód sam w sobie bywa trudny, a gdy w małżeństwie pojawia się element zagraniczny, sprawa robi się bardziej skomplikowana. Inne obywatelstwo małżonka czy zamieszkanie w różnych krajach wpływają na to, przed jakim sądem można się rozwieść i według jakiego prawa. Poniżej najważniejsze kwestie związane z rozwodem z cudzoziemcem.
Czy polski sąd może rozpatrzyć taką sprawę?
Pierwsze pytanie brzmi: czy polski sąd ma prawo zająć się rozwodem, w którym jeden z małżonków jest obcokrajowcem. Sąd sam z urzędu bada, czy posiada jurysdykcję. Jeśli jej nie ma, pozew zostanie odrzucony, a strona straci czas i pieniądze włożone w przygotowanie sprawy.
Zasady jurysdykcji w sprawach małżeńskich między obywatelami państw Unii Europejskiej reguluje rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111, zwane Bruksela II ter, obowiązujące od sierpnia 2022 roku we wszystkich państwach członkowskich UE poza Danią.
Sąd polski będzie właściwy między innymi wtedy, gdy oboje małżonkowie mieszkają w Polsce, gdy ostatnie wspólne miejsce ich zamieszkania znajdowało się w Polsce i jedno z nich nadal tu mieszka, gdy pozwany mieszka w Polsce, a także gdy oboje są obywatelami polskimi, niezależnie od miejsca zamieszkania. Przepisy nie dają możliwości umownego wyboru sądu. Jeśli małżonek pochodzi spoza Unii Europejskiej, sięga się do Kodeksu postępowania cywilnego oraz ewentualnych umów międzynarodowych z danym państwem.
Jakie prawo zostanie zastosowane do rozwodu?
Ustalenie jurysdykcji to dopiero pierwszy krok. Kolejnym jest odpowiedź na pytanie, jakie prawo materialne sąd zastosuje – bo wcale nie musi to być prawo polskie. Kwestię tę reguluje rozporządzenie unijne zwane Rzym III. Nie wszystkie kraje UE do niego przystąpiły, dlatego trzeba sprawdzić, czy dane państwo je stosuje.
Małżonkowie mogą wcześniej, na przykład w umowie majątkowej, wybrać prawo, któremu ma podlegać ich ewentualny rozwód. Bez takiego wyboru prawo właściwe ustala się według wspólnego miejsca zwykłego pobytu małżonków, ich ostatniego wspólnego miejsca pobytu, jeśli jedno z nich tam nadal mieszka, albo wspólnego obywatelstwa. Gdy żadne z tych kryteriów nie pozwala ustalić prawa właściwego, stosuje się prawo sądu prowadzącego sprawę.
Oznacza to, że polski sąd może orzekać rozwód nie tylko na podstawie polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale czasem także na podstawie prawa obcego. To istotna różnica względem typowego rozwodu między obywatelami polskimi, dlatego warto skonsultować tę kwestię z prawnikiem jeszcze przed złożeniem pozwu.
Dzieci, alimenty i majątek w rozwodzie międzynarodowym
Gdy małżonkowie mają wspólne dzieci, sprawa obejmuje również władzę rodzicielską, miejsce zamieszkania dzieci, kontakty oraz alimenty. Bruksela II ter reguluje także jurysdykcję w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej, a decyduje tu zwykle miejsce zwykłego pobytu dziecka. Może się zdarzyć, że sąd polski będzie właściwy do orzeczenia rozwodu, ale sprawy dziecka rozstrzygnie sąd innego państwa, jeśli tam dziecko mieszka na stałe.
Podobnie jest z alimentami – stosuje się odrębne przepisy unijne oraz Konwencję haską, a ich wysokość może zależeć od miejsca zamieszkania osoby uprawnionej. Podział majątku wspólnego, zwłaszcza gdy obejmuje nieruchomości lub rachunki za granicą, wymaga odrębnej analizy, bo prawo majątkowe małżeńskie nie zawsze pokrywa się z prawem właściwym dla rozwodu.
Uznanie polskiego wyroku rozwodowego za granicą
Wielu małżonków zapomina, że wyrok rozwodowy wydany w Polsce nie zawsze automatycznie działa w innym kraju. W relacjach między państwami Unii Europejskiej orzeczenie rozwodowe wydane w jednym państwie członkowskim jest uznawane w pozostałych bez potrzeby dodatkowego postępowania. Inaczej wygląda sytuacja, gdy drugi małżonek pochodzi z kraju spoza Unii Europejskiej – wtedy uznanie polskiego rozwodu może wymagać odrębnego postępowania przed sądem lub urzędem tego państwa. Warto sprawdzić to zawczasu, zwłaszcza jeśli po rozwodzie planowane jest ponowne małżeństwo za granicą.
Dlaczego warto skonsultować sprawę z prawnikiem?
Rozwód z cudzoziemcem to sprawa, w której łatwo o pomyłkę – błędne ustalenie sądu może skutkować odrzuceniem pozwu, a nieznajomość obcego prawa prowadzi do nieporozumień. Dlatego warto skonsultować się z adwokatem zajmującym się sprawami rodzinnymi z elementem międzynarodowym. Pozwoli to ustalić, który sąd i jakie prawo będą miały zastosowanie, a także jak zabezpieczyć interesy dotyczące dzieci, alimentów i majątku.
