Decyzja o zostaniu rodziną zastępczą to jeden z ważniejszych kroków, jakie może podjąć dorosły człowiek. Wiąże się z odpowiedzialnością, ale też z konkretnymi wymogami prawnymi. Wyjaśniamy, kto może zostać rodziną zastępczą i jak wygląda cała procedura.
Czym jest rodzina zastępcza i jakie są jej rodzaje?
Rodzina zastępcza to forma pieczy zastępczej, czyli tymczasowej opieki nad dzieckiem, którego rodzice biologiczni nie mogą się nim zajmować, na przykład z powodu ograniczenia lub zawieszenia władzy rodzicielskiej. Dziecko zachowuje swoje nazwisko i może utrzymywać kontakt z biologicznymi rodzicami, którzy nadal decydują o istotnych sprawach dziecka, na przykład dotyczących leczenia.
Przepisy wyróżniają kilka form rodzicielstwa zastępczego. Rodzina spokrewniona to najczęściej dziadkowie lub rodzeństwo dziecka. Rodzina niezawodowa to osoby niespokrewnione z dzieckiem, otrzymujące świadczenie na jego utrzymanie. Rodzina zawodowa traktuje tę funkcję jako formę zatrudnienia i zawiera umowę ze starostą. Istnieje też rodzinny dom dziecka, gdzie pod opieką opiekunów przebywa jednocześnie większa liczba dzieci.
Kto może zostać rodziną zastępczą?
Zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a konkretnie z jej artykułem 42, kandydaci muszą dawać rękojmię należytego sprawowania opieki nad dzieckiem. Oznacza to, że ich cechy osobiste oraz dotychczasowa historia rodzinna wskazują na zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i prawidłowego rozwoju.
Kandydaci nie mogą być i nie mogli być w przeszłości pozbawieni władzy rodzicielskiej, a obecna władza rodzicielska nie może być ograniczona ani zawieszona. Jeżeli ciąży na nich obowiązek alimentacyjny, muszą go regularnie wypełniać. Niezbędna jest pełna zdolność do czynności prawnych, dobry stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim oraz pozytywna opinia psychologa dotycząca predyspozycji do pełnienia tej funkcji.
Kandydaci muszą przebywać na terytorium Polski, a w przypadku cudzoziemców pobyt musi być legalny. Ważne jest też zapewnienie odpowiednich warunków bytowych i mieszkaniowych. Rodziną zastępczą może zostać zarówno małżeństwo, jak i osoba samotna.
Jak wygląda procedura krok po kroku?
Pierwszym krokiem jest złożenie pisemnego wniosku o wstępną kwalifikację do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Wniosek składa się w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie właściwym dla miejsca zamieszkania. Do wniosku trzeba dołączyć zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych, zaświadczenie o stanie cywilnym, a osoby po rozwodzie dodatkowo odpis wyroku sądu, a niekiedy również zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego.
Po złożeniu wniosku koordynator rodzinnej pieczy zastępczej oraz psycholog odwiedzają kandydatów w miejscu zamieszkania. Ocenie podlega sytuacja osobista, rodzinna, zarobkowa oraz mieszkaniowa, a także dopasowanie do konkretnej formy pieczy zastępczej.
Kolejnym obowiązkowym elementem jest bezpłatne szkolenie dla kandydatów na rodziców zastępczych. Obowiązuje ono nawet wtedy, gdy kandydaci zostali już wcześniej ustanowieni przez sąd opiekunami faktycznymi dziecka spokrewnionego. Po jego ukończeniu ośrodek przygotowuje pisemną opinię o kandydatach i przekazuje ją do sądu rodzinnego, który podejmuje ostateczną decyzję o ustanowieniu rodziny zastępczej.
Wsparcie finansowe i obowiązki po ustanowieniu rodziny zastępczej
Rodziny zastępcze mogą liczyć na wsparcie finansowe ze strony powiatu na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, a rodziny zawodowe otrzymują też wynagrodzenie z umowy zawartej ze starostą. Wysokość pomocy zależy między innymi od rodzaju rodziny zastępczej i sytuacji dziecka.
Pełnienie tej funkcji wiąże się z obowiązkami podlegającymi kontroli. W rodzinach zawodowych zmiana miejsca zamieszkania poza teren powiatu, z którego starostą zawarto umowę, może skutkować jej rozwiązaniem, chyba że starosta postanowi inaczej. Jeżeli dojdzie do nieprawidłowości w sprawowaniu opieki, starosta ma obowiązek zgłoszenia sprawy do sądu, który może zdecydować o zmianie formy pieczy zastępczej.
Jak zostać rodziną zastępczą?
Zostanie rodziną zastępczą to proces wymagający gotowości emocjonalnej oraz spełnienia wymogów formalnych określonych w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ze względu na złożoność procedury oraz konsekwencje prawne warto skonsultować swoją sytuację z prawnikiem specjalizującym się w prawie rodzinnym, co pozwala uniknąć błędów formalnych i przejść przez cały proces sprawnie.
